Οι Αρχαίοι Ολυμπιακοί Αγώνες

28 Σεπ 2012
Ανανεώθηκε 28 Σεπ 2012
Αναρτήθηκε 28 Σεπ 2012
Εμφανίσεις: 1571
α. ΑΠΟ ΤΟ ΜΥΘΟ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ
 
       Η ίδρυση των Ολυμπιακών αγώνων χάνεται στα βάθη των μύθων. Θεοί και ήρωες αναφέρονται ως ιδρυτές των αγώνων. Ο Δίας νίκησε τον πατέρα του Κρόνο στην πάλη και ο Απόλλωνας τον Ερμή στο δρόμο και τον Άρη στην πυγμή. Σύμφωνα με την μυκηναϊκή παράδοση ο Πέλοπας αφού νίκησε τον Οινόμαο  καθιέρωσε αγώνες προς τιμήν του για να καθαρθεί αλλά και για να ευχαριστήσει τους θεούς για τη  νίκη του. Η Ιπποδάμεια, σε  ανάμνηση  της  νίκης του Πέλοπα, ίδρυσε γυναικείους αγώνες προς τιμήν της Ήρας, τα λεγόμενα Ηραία. Σύμφωνα  με  άλλους  μύθους ο  Ηρακλής διοργάνωσε  αγώνες  δρόμου  και αρματοδρομίες,  φύτεψε  την  αγριελιά στο  Ιερό και  καθόρισε τα όρια της Ιερής Άλτης.
Ο Ιδαίος Ηρακλής με τα αδέλφια του από την Κρήτη όρισε το μήκος του σταδίου, οργάνωσε αγώνες δρόμου και στεφάνωσε το νικητή με αγριελιά. Ο Στράβων θεωρεί ότι οι αγώνες οργανώθηκαν από τον Όξυλλο, βασιλιά των Ηρακλειδών μετά την κάθοδό τους στην Ηλεία (μετά το 1200 πΧ).
Το έτος 776 π.χ. θεωρείται η πρώτη ασφαλής χρονολογία για την τέλεση των Ολυμπιακών αγώνων. Αναδιοργανώνονται και αποκτούν πανελλήνια φήμη και αναγνώριση. Η αναδιοργάνωσή τους οφείλεται στον Ίφιτο βασιλιά της Ηλείας και απόγονο του Όξυλλου, μετά από συμβουλή του μαντείου των Δελφών. Από τότε αρχίζει και ο κατάλογος των Ολυμπιονικών (που συμπληρώθηκε βέβαια πολύ αργότερα).
 
 
β. ΑΡΧΑΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ    
 
   Η περιοχή της Αρχαίας Ολυμπίας βρίσκεται στη βορειοδυτική Πελοπόννησο πολύ κοντά στη συμβολή του  Αλφειού με τον Κλαδέο ποταμό, 10χμ. περίπου από τη θάλασσα. Ανάμεσα στους δύο ποταμούς και τον Κρόνιο λόφο υπήρχε ένα άλσος που ονομαζόταν Άλτη. Το ιερό ανήκε αρχικά στην Ήλιδα. Το  676πΧ. περιήλθε στην κηδεμονία της γειτονικής πόλης Πίσας και το 570πΧ το ανακατέλαβαν οι Ηλιείοι διατηρώντας το υπό την εποπτεία τους μέχρι το τέλος των Ολυμπιακών αγώνων.                     
Η Ιερή Άλτη ήταν τόπος θρησκευτικής λατρείας της περιοχής, η οποία καθιερώθηκε ως το σπουδαιότερο θρησκευτικό και αθλητικό κέντρο της αρχαιότητας.                                                       
 
γ. ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ   ΣΤΗΝ  ΑΡΧΑΙΑ  ΟΛΥΜΠΙΑ
 
   Την ιερή Άλτη, που ήταν κατάφυτη από δέντρα πολλών ειδών, κοσμούσαν ναοί, περίτεχνοι βωμοί, αγάλματα και διάφορα αφιερώματα. Μέσα στο κυρίως ιερό, που χωριζόταν από τον υπόλοιπο χώρο μ΄ έναν περίβολο, βρίσκονταν οι ναοί και τα κτίρια που συνδέονταν άμεσα με τη λατρεία, δηλ.: το Πρυτανείο (470 πΧ), το Φιλιππείο (338-336 πΧ), το Ηραίο (ναός της Ήρας 600 πΧ), το Πελόπιο (τέλος 5ου πΧ αιώνα), ο Βωμός της τέφρας, το Νυμφαίο του Ηρώδη (153 μΧ), οι Θησαυροί (6ος & 5ος πΧ), το Μητρώο (400-399 πΧ), η Στοά της Ηχούς (4ος πΧ) και ο ναός του Δία (472-456 πΧ).
    Έξω από τον περίβολο βρίσκονταν βοηθητικά κτίρια, όπως: το Βουλευτήριο (τέλη 6ου- αρχές5ουπΧ αιώνα), η Νότια Στοά    (4ος πΧ αιών.), το Λεωνιδαίο (330πΧ), ο Θεηκολεών (5ος αιών. πΧ), το εργαστήρι του Φειδία(440-430 πΧ), Ρωμαϊκές Θέρμες(3ος μΧ αιών.), Ρωμαϊκοί Ξενώνες, Λουτρά, η Παλαίστρα(3ος πΧ αιών.), το Γυμνάσιο(2ος πΧ), το Στάδιο(6ος πΧ), ο Ιππόδρομος.           
 
 
 
δ. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΩΝ ΟΛΥΜΠΙΑΚΩΝ ΑΓΩΝΩΝ
 
·       ΟΙ  ΟΛΥΜΠΙΑΔΕΣ
 
    Οι ολυμπιακοί αγώνες πραγματοποιούνταν κάθε τέσσερα πλήρη χρόνια, κατά την πρώτη πανσέληνο μετά το θερινό ηλιοστάσιο (περίπου στα μέσα Ιουλίου).Το διάστημα που μεσολαβούσε από τη λήξη των αγώνων μέχρι την αρχή των επόμενων ονομαζόταν «Ολυμπιάς», λέξη που δήλωνε και τους ίδιους τους αγώνες.
        Μέχρι το 684 πΧ που τα αγωνίσματα ήταν έξι, οι αγώνες διαρκούσαν μία ημέρα. Όσο όμως αυξάνονταν τα αγωνίσματα αυξάνονταν και οι ημέρες διάρκειας των αγώνων (κατά την κλασσική εποχή διαρκούσαν πέντε ημέρες) 
 
 
·       ΙΕΡΗ  ΕΚΕΧΕΙΡΙΑ
 
        Τον 8ο πΧ αιώνα ο Ίφιτος, βασιλιάς της Ήλιδας, μαζί με τον Λυκούργο, περίφημο νομοθέτη της Σπάρτης, και τον Κλεοσθένη, βασιλιά της Πίσας, καθιέρωσε την ιερή εκεχειρία, δηλ. σταματούσε οποιαδήποτε πολεμική δραστηριότητα από τις πόλεις που συμμετείχαν στους αγώνες, το κράτος των Ηλείων ανακηρυσσόταν ουδέτερο και απαγορευόταν η εκτέλεση οποιασδήποτε θανατικής ποινής . Αρχικά η διάρκειά της ήταν ένας μήνας και αργότερα τρεις μήνες. Μ’ αυτό το θεσμό οι Ολυμπιακοί αγώνες απέκτησαν μεγάλη φήμη και όλοι μπορούσαν να ταξιδεύουν στην Ολυμπία με ασφάλεια.
 
·       ΟΙ  ΟΡΓΑΝΩΤΕΣ
 
       Την ευθύνη για τη διοργάνωση των Ολυμπιακών αγώνων είχαν οι Ελλανοδίκες, που ήταν και οι επίσημοι κριτές. Στην αρχή ο θεσμός των Ελλανοδικών ήταν κληρονομικός και ισόβιος. Αργότερα όμως, πιθανόν το 584 π.Χ., εκλέγονταν με κλήρο ανάμεσα στους πολίτες της Ήλιδας για μια Ολυμπιάδα και η εκπαίδευσή τους διαρκούσε 10 μήνες. Εκτός από τη διοργάνωση των αγώνων, έργο τους ήταν η απονομή των βραβείων,  η επιβολή    ποινών,      χρηματικών ή σωματικών, και ο αποκλεισμός αθλητών από τους αγώνες. Από τις χρηματικές ποινές κατασκευάζονταν χάλκινα αγάλματα του Διός, οι Ζάνες που τοποθετούνταν στην Άλτη. Η κρίση τους ήταν αμερόληπτη και η απόφασή τους σεβαστή και ανέκκλητη .Κατά τη διάρκεια των αγώνων ντυμένοι με πορφυρό μανδύα κάθονταν σε τιμητικές θέσεις στο Στάδιο.
        Στην ορθή διεξαγωγή των αγώνων σημαντική ήταν η συμβολή των αλυτών, των ραβδούχων, των θεηκόλων, των ιερέων, των μάντεων, των γραμματέων, των σπονδοφόρων και των εξηγητών.
 
 
 
·       ΟΙ  ΑΘΛΗΤΕΣ
 
      Δικαίωμα συμμετοχής στους Ολυμπιακούς αγώνες είχαν μόνο οι ελεύθεροι Έλληνες που δεν είχαν διαπράξει φόνο ή παραβίαση της εκεχειρίας. Αποκλείονταν οι ξένοι, οι δούλοι και οι γυναίκες(δικαίωμα συμμετοχής είχαν στους ιππικούς αγώνες μόνο ως ιδιοκτήτριες ίππων). Κατά τη  ρωμαϊκή  εποχή δόθηκε άδεια να συμμετέχουν  και Ρωμαίοι πολίτες.
       Οι αθλητές έφταναν στην Ήλιδα υποχρεωτικά ένα μήνα πριν από την έναρξη των αγώνων, μαζί με τους γυμναστές τους που τους προπονούσαν και τους στήριζαν ηθικά. Επιλέγονταν οι καλύτερα προετοιμασμένοι αθλητές μετά από προκριματικούς αγώνες
 
 
·       ΟΙ ΘΕΑΤΕΣ
 
         Όλοι, Έλληνες ή ξένοι, ελεύθεροι ή δούλοι, είχαν δικαίωμα να παρακολουθούν τους αγώνες, εκτός από τις παντρεμένες γυναίκες. Επιτρεπόταν μόνο στην ιέρεια της  Δήμητρας Χαμύνης, για την οποία υπήρχε ιδιαίτερη τιμητική θέση. Η τιμωρία για την παραβίαση του νόμου ήταν ο θάνατος. Η μόνη ωστόσο που παραβίασε το νόμο και δεν τιμωρήθηκε ήταν η Καλλιπάτειρα, κόρη του ξακουστού Ολυμπιονίκη Διαγόρα, γιατί ήταν κόρη, αδερφή και μητέρα Ολυμπιονικών. Πλήθος θεατών κατέφθανε στην Ολυμπία από ολόκληρη  την  Ελλάδα.  Εκτός από  μεμονωμένα άτομα έρχονταν και οι θεωρίες, επίσημες αντιπροσωπίες πόλεων που έφερναν πλούσια δώρα στο Ιερό.
 
                                               Καλλιπάτειρα                                       .     
 
«Αρχόντισσα Ροδίτισσα, πώς μπήκες;      
 
Γυναίκες διώχνει μια συνήθεια αρχαία                      Με τις άλλες γυναίκες δεν είμαι όμοια
 
εδώθε». – «Έχω ένα ανίψι, τον Ευκλέα                     στον αιώνα το σόϊ μου θα φαντάζει
 
 τρία αδέρφια, γιο, πατέρα Ολυμπιονίκες                   με της αντρειάς τα αμάραντα προνόμια.                
 
 
 
Να με αφήσετε πρέπει Ελλανοδίκες,                         Με το μάλαμα γραμμένος το δοξάζει
 
Κι εγώ να καμαρώσω μες στα ωραία                         σε αστραφτερό κατεβατό μαρμάρου
 
κορμιά, που για τ’ αγρίλι του Ηρακλέα                      ύμνος χρυσός του αθάνατουΠινδάρου.
 
παλεύουν, θαυμαστές ψυχές αντρίκιες                
 
Ποίημα του Λορέντζου Μαβίλη
 
 
 
·       ΤΟ  ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ  ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ
 
  
    Την πρώτη ημέρα  γινόταν η τελετή  έναρξης των αγώνων. Το πρωί έφθανε η πομπή των αρχόντων ιερέων, Ελλανοδικών,  αθλητών μέσω  της  Ιεράς  οδού από την Ήλιδα. Στο Βουλευτήριο γινόταν η τελετή ορκομωσίας   για  την τήρηση των κανόνων  μπροστά στο  άγαλμα του Ορκίου Διός.  Στη   συνέχεια καταγράφονταν οι αθλητές, χωρίζονταν κατά αγωνίσματα και κληρώνονταν κατά  ζεύγη  ή  κατά τη σειρά που θα αγωνίζονταν. Ακολουθούσαν οι αγώνες των σαλπιγγτών  και κηρύκων μπροστά στο στάδιο. Η υπόλοιπη ημέρα αφιερωνόταν στις θυσίες των θεωριών.
    Τη δεύτερη ημέρα το πρωί, όλοι οι αθλητές και οι Ελλανοδίκες σε επίσημη πομπή πήγαιναν στο στάδιο όπου τους περίμενε συγκεντρωμένο το πλήθος. Ο κήρυκας κήρυττε την έναρξη των αγώνων με το αγώνισμα του σταδίου δρόμου και ακολουθούσε η πάλη παίδων, η πυγμή και το παγκράτιο.    
    Την τρίτη ημέρα το πρωί διεξάγονταν οι αρματοδρομίες στον ιππόδρομο και το απόγευμα στο στάδιο διεξαγόταν το πένταθλο (άλμα, δίσκος, πάλη, ακόντιο, δρόμος). Το βράδυ έκαναν θυσίες προς τιμήν του Πέλοπα.
     Την τέταρτη ημέρα αθλητές και επίσημοι σε εορταστική πομπή από το Γυμνάσιο προς το βωμό του Δία του πρόσφεραν θυσία εκατό βοδιών (εκατόμβη). Μετά τη λαμπρή τελετή διεξάγονταν τα αγωνίσματα του σταδίου, της πάλης, της πυγμής και του παγκρατίου της κατηγορίας ανδρών. Τα αγωνίσματα ολοκληρώνονταν με την οπλιτοδρομία.
   Η πέμπτη ημέρα ήταν αφιερωμένη στη βράβευση των νικητών. Οι Ελλανοδίκες τους στεφάνωναν στο ναό του Δία. Ακολουθούσε επίσημο γεύμα προς τους νικητές στο Πρυτανείο και εορταστικές εκδηλώσεις από όλους τους παρευρισκόμενους. 
 
 
 
·       ΤΑ ΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ 
 
           Τα αγωνίσματα ήταν τα γυμνικά, που διεξάγονταν στο Στάδιο και οι αθλητές ήταν γυμνοί και  τα ιππικά, που διεξάγονταν στον ιππόδρομο.
·       Δρόμος
       Είναι το παλαιότερο άθλημα των Ολυμπιακών αγώνων. Μέχρι την 13η Ολυμπιάδα (728 πΧ) ήταν το μοναδικό αγώνισμα στην Ολυμπία. Υπήρχαν τα εξής είδη δρόμων:
Στάδιο: Δρόμος ταχύτητας ενός σταδίου. Ο νικητής του σταδίου δρόμου λεγόταν σταδιονίκης και έδινε το όνομά του στην Ολυμπιάδα. Πρώτος σταδιονίκης στην Ολυμπία ήταν ο Ηλείος Κόροιβος.
Δίαυλος: Δρόμος ταχύτητας δύο σταδίων.
Δόλιχος: Δρόμος αντοχής από 7 ως 14 στάδια.
Οπλίτης: Δρόμος ταχύτητας 2 ως 4 σταδίων όπου ο δρομέας έτρεχε φορώντας χάλκινη πανοπλία.
 
·       Πένταθλο
Θεωρήθηκε το αρτιότερο άθλημα γιατί οι πενταθλήτες έπρεπε να διαθέτουν ευλυγισία, ταχύτητα, δύναμη και  αντοχή.  Περιελάμβανε τα παρακάτω αθλήματα:
 
1. Δρόμος σταδίου.    
 
2. Άλμα: Διεξαγόταν σε  σκάμμα  με άμμο και βατήρα. Ο αθλητής έφτανε   στο βατήρα  χωρίς να  έχει τρέξει και έπαιρνε φόρα  ανεβοκατεβάζοντας τους αλτήρες, λίθινα ή μολύβδινα βάρη,  για  καλύτερα αποτελέσματα.   
 
 3. Ακόντιο:   Διακρινόταν  σε  εκηβόλο  και  στοχαστικό.  Κατά  το   εκηβόλο  η  βολή  πραγματοποιούνταν  ελεύθερα  σε μήκος, ενώ  κατά  το   στοχαστικό  είχε  προκαθορισμένο  στόχο  και πραγματοποιούνταν από έφιππους ακοντιστές
 
4. Δίσκος:  Οι  δίσκοι  αρχικά  ήταν  λίθινοι  και   στη  συνέχεια  μολύβδινοι,  χάλκινοι  και σιδερένιοι. Όλοι οι δισκοβόλοι αγωνίζονταν με τον ίδιο δίσκο. Ο τρόπος ρίψης του δίσκου ήταν περίπου ίδιος με τον σημερινό.                           
 
5. Πάλη: Υπήρχαν δύο είδη πάλης, η ορθία ή ορθοπάλη, στην οποία   έπρεπε ο παλαιστής να ρίξει κάτω τον αντίπαλό του τρεις φορές, και η αλίνδησις  ή κύλισις, η  οποία  συνεχιζόταν μέχρι   ο    αντίπαλος  να  αναγκαστεί   να   απαγορεύσει,    δηλ.  να  παραδεχτεί   την  ήττα του   σηκώνοντας το χέρι του για να τον δει ο κριτής.
 
 
 
·       Πυγμή                                              
       Τα  χτυπήματα  των παικτών  είχαν  στόχο το  κεφάλι. Οι πυγμάχοι  χρησιμοποιούσαν  ιμάντες,  τυλιγμένους  γύρω  από την  παλάμη  και  τον καρπό για να  σταθεροποιούν το  χέρι.  Αργότερα χρησιμοποιούσαν γάντια.    Ο αγώνας  τελείωνε όταν ο ένας από τους δύο αντιπάλους  παραδεχόταν την  ήττα του.
 
·       Παγκράτιο
       Ήταν το πιο βίαιο άθλημα της αρχαιότητας, ένας συνδυασμός πάλης και πυγμής, στο οποίο  επιτρέπονταν όλα τα χτυπήματα εκτός από το δάγκωμα και το γδάρσιμο με τα νύχια. Οι αθλητές δεν φορούσαν ιμάντες ή γάντια και πάλευαν ή όρθιοι ή πεσμένοι στο έδαφος
 
·       Αρματοδρομίες
    Ήταν τα παλαιότερα αγωνίσματα, αριστοκρατικής καταγωγής και συνδέονταν με τη μυθική παράδοση των Ολυμπιακών αγώνων, αφού ο Πέλοπας και ο Οινόμαος αναμετρήθηκαν με τα άρματά τους. Διεξάγονταν στον ιππόδρομο και περιλάμβαναν τα εξής:                                                                                           
α) Τέθριππο, αγώνας άρματος που το έσερναν 4 άλογα    β)   Συνωρίς, αγώνας άρματος που   το έσερναν 2 άλογα,
γ) Τέθριππο πώλων, το άρμα έσερναν 4 πουλάρια, δ) Συνωρίς πώλων, το άρμα έσερναν 2 πουλάρια, ε) Απήνη, το άρμα έσερναν 2 ημίονοι (μουλάρια).
  Στην αρματοδρομία τα άρματα, που ήταν μικρά ξύλινα οχήματα με τροχούς, όπου επέβαινε ο ηνίοχος, έκαναν το γύρο του Ιπποδρόμου   8 έως 10 φορές. Νικητής ήταν ο ιδιοκτήτης του άρματος και όχι ο ηνίοχος.
 
 
·       Ιππικά αγωνίσματα
 
Περιλαμβάνονταν τα παρακάτω είδη:
 
    α) Ιπποδρομία κελήτων
    β) Ιπποδρομία φοράδων
    γ) Ιπποδρομία πώλων
 
   Οι ιππείς αγωνίζονταν γυμνοί και χωρίς σέλα, εφίππιο  και αναβολείς, κρατώντας στα χέρια ηνία και μαστίγιο.  Νικητές  ήταν  οι  ιδιοκτήτες,  αλλά  και  οι  ιππείς   δέχονταν  μεγάλες τιμές.
 
 
 
 
ΤΙΜΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΙΚΗΤΕΣ
 
      Οι νικητές των Ολυμπιακών αγώνων ονομάζονταν Ολυμπιονίκες. Ο επιφανέστερος ανάμεσά  τους ήταν ο νικητής του σταδίου δρόμου που έδινε και το όνομά του στην Ολυμπιάδα.
     Η τελευταία ημέρα ήταν αφιερωμένη στη στέψη των νικητών. Το έπαθλο ήταν μόνο ένα στεφάνι  από κλαδιά αγριελιάς, ο κότινος. Σύμφωνα με την παράδοση, την πρώτη καλλιστέφανο ελιά φύτεψε ο Ηρακλής και τον κότινο ως έπαθλο των αγώνων τον καθιέρωσε ο Ίφιτος, ύστερα  από χρησμό του μαντείου των Δελφών. Τα κλαδιά για τα στεφάνια των νικητών έκοβε με χρυσό μαχαίρι από την  καλλιστέφανο  ελιά,  που  βρισκόταν  νότια  του  ναού του Δία, ένας «παις αμφιθαλής» και τα τοποθετούσε στη χρυσελεφάντινη τράπεζα στο Ηραίο. Συχνά δίνονταν ως βραβείο και μάλλινες ταινίες που δένονταν
στο μέτωπο ή στους βραχίονες και στους μηρούς των αθλητών Ανυπολόγιστη ήταν όμως η ηθική σημασία της νίκης την οποία ύμνησαν μεγάλοι ποιητές, όπως ο  Συμωνίδης, ο  Βακχυλίδης και  ο  μεγάλος Πίνδαρος.
 
"Όπως ο πλούσιος άνθρωπος παίρνει στο χέρι κύπελλο                                               
 χρυσό μες το οποίο κοχλάζει της αμπέλου η δροσιά                                                                          
και προπίνει κι έπειτα χαρίζει στο νεαρό γαμπρό του                                                           
 το πιο ακριβό του πράγμα, δώρο για το καινούργιο 
σπίτι απ' το δικό του, για χάρη του συμποσίου και 
προς τιμήν του γαμπρού του, κάνοντάς τον έτσι επίζηλο 
μπροστά στους φίλους του για την αληθινή αγάπη των 
νέων συγγενών, έτσι κι εγώ, υγρό νέκταρ, δώρο των 
Μουσών, γλυκό καρπό του μυαλού μου χαρίζω στους 
αθλοφόρους άντρες, τιμώντας τους νικητές των Ολυμπιακών και των Πυθίων Αγώνων."
 
 Πίνδαρος, Ολυμπιακή Ωδή 7.1-16, 80-93. 464 π.Χ
 
 
    Τa ονόματα των Ολυμπιονικών αναγράφονταν  σε λίθινες στήλες και οι νικητές μπορούσαν να στήσουν στην  Ιερή Άλτη τον ανδριάντα τους, που στη βάση του χαράσσονταν τα ονόματα του νικητή, της πόλης του, του γυμναστή του και του αγωνίσματος. 
   Οι Ολυμπιονίκες επιστρέφοντας στην ιδιαίτερη πατρίδα τους απολάμβαναν πολύ μεγάλες τιμές. Το όνομά τους αποκτούσε μεγάλη δόξα και φήμη και έμενε αθάνατο. Κατεδαφιζόταν ένα τμήμα των τειχών της πόλης και τους υποδέχονταν με πανηγυρισμούς και επευφημίες πάνω σε τέθριππο άρμα. Στη συνέχεια τους απέδιδαν ειδικά προνόμια και αξιώματα. Οι τιμητικές διακρίσεις ποίκιλλαν από πόλη σε πόλη και από εποχή σε εποχή, φτάνοντας πολλές φορές στην υπερβολή λατρεύοντάς τους ως ήρωες.